της Μαρία Κασσάνο, μτφ Λύο Καλοβυρνάς
Το 2025, η ομοσπονδιακή δικηγόρος Adeline Dimond δημοσίευσε στο Medium ένα άρθρο με τίτλο: «Μήπως σε συμφέρει περισσότερο να φέρεσαι πιο σαλεμένα απ’ ό,τι οι άντρες;» Η Dimond είχε βγάλει βόλτα τον σκύλο της, όταν δύο άντρες της έκαναν σεξιστικά σχόλια στον δρόμο. Τα λόγια τους ήταν απειλητικά και ζωώδη. Αντί να τους αγνοήσει, όπως είχε κάνει αμέτρητες φορές στο παρελθόν, αυτή τη φορά γέμισε οργή.Οργή που δεν την άφηναν ν’ απολαύσει τη βόλτα της στο πάρκο σαν άνθρωπος. Οργή που είχε φτάσει πενήντα τεσσάρων χρονών κι εξακολουθούσε ν’ αντιμετωπίζει τέτοιες καταστάσεις. Οργή επειδή μαθαίνουμε στα κορίτσια να σφίγγουν τα κλειδιά τους ανάμεσα στα δάχτυλά τους για αυτοάμυνα, αντί να μαθαίνουμε στα αγόρια να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους.
Η Dimond γράφει: «Αμέσως μου ήρθε το πρωτόκολλο: αγνόησέ τους, περπάτα πιο γρήγορα, σφίξε τα κλειδιά σου στη χούφτα σου, σε περίπτωση που χρειαστεί να βγάλεις τα μάτια κάποιου. Αυτό το κόλπο με τα κλειδιά είναι κάτι που το έμαθα στα δεκαέξι μου, όπως οι περισσότερες γυναίκες που γνωρίζω. Κι αυτό με εξόργισε ακόμα περισσότερο: γιατί έπρεπε να χρειαστεί να μάθω πριν από 38 χρόνια ότι μπορώ να χρησιμοποιήσω τα κλειδιά μου για να βγάλω τα μάτια κάποιου;»
Όμως εκείνη τη φορά η Dimond δεν κατέβασε το κεφάλι ούτε επιτάχυνε το βήμα της. Τα πήρε στο κρανίο. Κατευθύνθηκε καταπάνω στους δυο άντρες, ουρλιάζοντας βρισιές κι απειλώντας ότι θ’ άφηνε τον σκύλο της (μείξη πίτμπουλ και ροτβάιλερ) να τους δαγκώσει στον λαιμό. Όπως αποδείχθηκε, η στρατηγική της έπιασε τόπο. Οι άντρες πάγωσαν. Ίσως μάλιστα και να φοβήθηκαν. Παρ’ όλα αυτά, όσο ικανοποιητική κι αν ήταν αυτό το ξέσπασμα γυναικείας οργής, η Dimond αναρωτήθηκε μήπως τελικά ήταν «μια πέρα για πέρα ηλίθια συμπεριφορά».
Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό όχι. Αντιθέτως, το να φαίνεσαι πιο απρόβλεπτη και πιο επικίνδυνη από έναν άντρα που σε απειλεί ίσως μια μέρα σου σώσει τη ζωή.
Μια μελέτη αποκαλύπτει με τι κριτήρια οι θύτες επιλέγουν τα θύματά τους
Πριν από περίπου δέκα χρόνια, το Journal of Interpersonal Violence δημοσίευσε μια μελέτη με τίτλο «Psychopathy and Victim Selection» («Ψυχοπάθεια και επιλογή θυμάτων»). Οι ερευνητές πήραν συνεντεύξεις από 47 κρατούμενους, καταδικασμένους για βίαια εγκλήματα κατά γυναικών, όπως σωματικές επιθέσεις, απαγωγές, δολοφονίες και βιασμούς. Τους έδειξαν σύντομα βίντεο με γυναίκες να περπατούν και τους έκαναν μια απλή ερώτηση: «Ποια από αυτές θα διαλέγατε ως στόχο;» Σχεδόν όλοι οι κρατούμενοι επέλεγαν σταθερά τις ίδιες συγκεκριμένες γυναίκες. Η δε επιλογή τους δεν είχε καμία σχέση ούτε με το ύψος, ούτε με το βάρος, ούτε με το χρώμα των μαλλιών, ούτε με την ομορφιά ή ούτε με το τι φορούσαν. Επέλεγαν τα θύματά τους από τον τρόπο που περπατούσαν.
Σύμφωνα με τους κακοποιητές, οι γυναίκες που έδειχναν αγχωμένες και ανασφαλείς —με μικρότερο διασκελισμό, σκυμμένο κεφάλι, μπράτσα σταυρωμένα αμυντικά στο στήθος ή να κουνιούνται αγχωμένα— έμοιαζαν εύκολος στόχος. Αντίθετα, οι γυναίκες που περπατούσαν με αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα δεν θεωρούνταν κατάλληλα θύματα. Γιατί; Επειδή οι πρώτες φαίνονταν σωματικά και ψυχικά ευάλωτες, ενώ οι δεύτερες έδιναν την εντύπωση ότι θα προέβαλλαν σοβαρή αντίσταση. Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο αποτελεσματικό από την αυτοπεποίθηση. Η οργή.
Μια άλλη μελέτη, επίσης στο Journal of Interpersonal Violence, έδειξε ότι οι γυναίκες που δεν είχαν εκπαιδευτεί ποτέ στην αυτοάμυνα ένιωθαν φόβο όταν δέχονταν επίθεση. Ο φόβος τις έκανε πιο αδύναμες, πιο ευάλωτες και πιο επιρρεπείς στο ψυχικό τραύμα. Απεναντίας, οι γυναίκες που είχαν εκπαιδευτεί στην αυτοάμυνα δεν ένιωθαν φόβο. Ένιωθαν θυμό. Κι αυτός ο θυμός τους έδινε πλεονέκτημα.
Η γυναικεία οργή αποτελεί μια εξαιρετικά αποτελεσματική στρατηγική επιβίωσης, όχι επειδή προσπαθεί να υπερισχύσει της σωματικής δύναμης ενός άντρα, αλλά επειδή διαταράσσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλός του. Από εξελικτική σκοπιά, είμαστε προγραμματισμένοι να φοβόμαστε την απρόβλεπτη συμπεριφορά, επειδή αποτελεί ένδειξη κινδύνου. Η λεοπάρδαλη που ορμάει από το πουθενά· ο κροταλίας που κροταλίζει την ουρά του· η ταραντούλα που κινείται αστραπιαία. Τέτοιου είδους σήματα θέτουν τον εγκέφαλό μας σε κατάσταση συναγερμού. Αναλόγως, όταν μια γυναίκα αντιδρά σαν άγριο ζώο που έχει χάσει τον έλεγχο απέναντι σ’ έναν άντρα, εκείνος μπορεί ξαφνικά να αισθανθεί ότι ο ίδιος είναι το θύμα.
Το ανθρώπινο αντίστοιχο αυτών των προειδοποιητικών σημάτων των ζώων είναι:
- να ουρλιάζεις,
- να βρίζεις,
- να ορμάς προς τα εμπρός,
- να κουνάς απότομα τα χέρια,
- να κάνεις ξαφνικούς θορύβους,
- να δίνεις γενικά την εντύπωση ότι είσαι τελείως σαλεμένη.
Όμως το πραγματικό μυστικό όπλο είναι άλλο: Τα μάτια μας. Οι άνθρωποι είναι τα μοναδικά πρωτεύοντα θηλαστικά στα οποία το άσπρο μέρος του ματιού (ο σκληρός χιτώνας) είναι τόσο εμφανές. Αυτό παίζει σημαντικό ρόλο στη συναισθηματική μας ρύθμιση. Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ήδη από την ηλικία των εφτά μηνών τα βρέφη ανταποκρίνονται στο άσπρο των ματιών των φροντιστών τους. Όταν το άσπρο φαίνεται λίγο, όπως συμβαίνει όταν κάποιος χαμογελά, τα βρέφη ηρεμούν. Όταν όμως τα μάτια είναι ορθάνοιχτα και τρελαμένα, τα βρέφη πανικοβάλλονταν.
Το ίδιο συμβαίνει και στους ενήλικες, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν. Με άλλα λόγια, το περίφημο «σαλεμένο βλέμμα» υπάρχει πράγματι — όχι όμως με την υποτιμητική έννοια που συχνά χρησιμοποιείται για ν’ απαξιωθούν οι γυναίκες. Ίσως είναι καιρός να το αξιοποιήσουμε προς όφελός μας.
Γουρλώνοντας τα μάτια σου όσο περισσότερο μπορείς και παίρνοντας το πιο σαλεμένο βλέμμα που έχεις, ίσως αναγκάσεις τον εγκέφαλο του επιτιθέμενου να σε αντιληφθεί ως την απειλή.
Υπάρχει ακόμα ένα στοιχείο: Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει προσαρμοστεί να φοβάται το απρόβλεπτο. Για έναν άντρα που έχει μεγαλώσει σε μια πατριαρχική κουλτούρα, όπου οι γυναίκες υποτίθεται ότι είναι ευγενικές, χαμηλών τόνων και εύθραυστες, ίσως τίποτα να μην είναι πιο απρόβλεπτο από μια γυναίκα που ξεσπά με ανεξέλεγκτη οργή.
Η δύναμη της γυναικείας οργής
Στην ομιλία TED με τίτλο «The Power of Women’s Anger», η συγγραφέας και ακτιβίστρια Soraya Chemaly εξηγεί ότι η οργή θεωρείται πολιτισμικά ένα κατ’ εξοχήν εμφυλοποιημένο συναίσθημα. Οι άντρες επιτρέπεται να νιώθουν οργή. Οι γυναίκες όχι. «Όσο δικαιολογημένος κι αν ήταν ο θυμός μου στη διάρκεια της ζωής μου, πάντα με έκαναν να πιστεύω ότι υπερέβαλλα, ότι διαστρέβλωνα την πραγματικότητα, ότι θα γινόμουν αγενής και αντιπαθής. […] Από μικρή έμαθα πως ο θυμός είναι ένα συναίσθημα που καλύτερα να μην εκφράζεται ποτέ. […] Ο θυμός αντιμετωπίζεται σαν να αποτελεί αποκλειστικό ηθικό δικαίωμα των αγοριών και των αντρών.»
Στην πραγματικότητα, ο θυμός δεν ανήκει σε κανένα φύλο. Είναι ένα ανθρώπινο συναίσθημα που σηματοδοτεί την αδικία. Μας ειδοποιεί ότι έχουν παραβιαστεί τα όριά μας. Όπως λέει η Chemaly, μας προειδοποιεί για «ταπείνωση, απειλή, προσβολή και βλάβη». Κατά τη γνώμη μου, το να μην μπορεί μια γυναίκα να περπατήσει σ’ ένα πάρκο μέρα μεσημέρι χωρίς να φοβάται μήπως δεχθεί επίθεση αποτελεί μια τεράστια προσβολή της αξιοπρέπειάς της. Κι όμως, σύμφωνα με τη Chemaly, ενώ ο γυναικείος εγκέφαλος ουρλιάζει «Α στο διάολο πάλι!», το στόμα τους συχνά λέει: «Σας παρακαλώ». Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι έρευνες δείχνουν ότι όταν οι γυναίκες καταπνίγουν τον θυμό τους, δεν το κάνουν επειδή φοβούνται τη βία. Το κάνουν επειδή φοβούνται την κοινωνική κατακραυγή. Επειδή η γυναικεία οργή στιγματίζεται. Επειδή οι γυναίκες χαρακτηρίζονται «υστερικές», «τρελές», «σκύλες», «ψυχοπαθείς», «φεμιναζί» και άλλα υποτιμητικά στερεότυπα. Έτσι, οι περισσότερες από εμάς δεν εκφράζουμε ποτέ αυτή την οργή. Αντίθετα, κλεινόμαστε στον εαυτό μας. Σκύβουμε το κεφάλι. Συνεχίζουμε να περπατάμε. Σφίγγουμε τα κλειδιά στη γροθιά μας, για την περίπτωση που αναγκαστούμε να αμυνθούμε. Επιλέγουμε την άμυνα αντί για την επίθεση.
Όμως όταν οι γυναίκες καταπιέζουν την οργή τους, οι κακοποιητές ωφελούνται. Συνεχίζουν να παρενοχλούν γυναίκες στον δρόμο. Συνεχίζουν να κάνουν σεξιστικά αστεία στη δουλειά. Συνεχίζουν να χουφτώνουν γυναίκες χωρίς συναίνεση. Παραμένουν ατιμώρητοι και συνεχίζουν να κακοποιούν. Ας μην παρεξηγηθώ. Δεν κατηγορώ τα θύματα. Σ’ έναν δίκαιο κόσμο, καμία γυναίκα δεν θα έπρεπε να σκέφτεται τη γλώσσα του σώματός της πριν διασχίσει ένα πάρκο. Δεν θα χρειαζόταν να κρατά τα κλειδιά της σαν όπλο. Ούτε να εκπαιδεύει ενήλικους άντρες στο τι είναι αποδεκτή συμπεριφορά και τι όχι. Όμως η καταπίεση της οργής μας μάς βλάπτει. Διδάσκει στους άντρες ότι οι αρπακτικές συμπεριφορές τους είναι ανεκτές — ή, τουλάχιστον, ότι δεν έχουν συνέπειες. Και ταυτόχρονα μας δηλητηριάζει εσωτερικά, με όλες τις «γυναικείες νόσους», όπως αυτοάνοσα, αγχώδεις διαταραχές, χρόνιο πόνο.
Τι θα γινόταν αν σταματούσαμε να κρατάμε διαρκώς τις ισορροπίες; Αν σταματούσαμε ν’ απολογούμαστε επειδή νιώθουμε απολύτως ανθρώπινα συναισθήματα; Αν αρχίζαμε ν’ αντιμετωπίζουμε την οργή μας ως μια εσωτερική πυξίδα, που μας δείχνει πότε η συμπεριφορά κάποιου ξεπερνά τα όρια; Αν απαντούσαμε στην παρενόχληση με αγριοφωνάρες και τρελαμένα βλέμματα;
Η κουλτούρα μας μάς έχει εκπαιδεύσει να είμαστε γλυκές, ευγενικές και άκακες. Κι έτσι μας έχει μετατρέψει σε θηράματα. Ίσως ήρθε η ώρα να στρέψουμε τον καθρέφτη προς εκείνους που μας αντιμετωπίζουν ως λεία.
Σημείωση του μεταφραστή
Το άρθρο αποδίδει τις απόψεις της συγγραφέα και παραθέτει επιλεκτικά ορισμένες επιστημονικές μελέτες. Η έρευνα πράγματι δείχνει ότι οι δράστες μπορεί να λαμβάνουν υπόψη στοιχεία όπως η γλώσσα του σώματος κατά την επιλογή θυμάτων, αλλά δεν τεκμηριώνει ότι η επιθετική ή «σαλεμένη» αντίδραση είναι ασφαλής ή αποτελεσματική σε όλες τις περιστάσεις. Η καταλληλότερη αντίδραση εξαρτάται πάντοτε από τη συγκεκριμένη κατάσταση και την άμεση εκτίμηση του κινδύνου. Εξάλλου, το αν θα έχουμε πρόσβαση στην οργή μας ή αν θα μπορούμε την εκφράσουμε κιόλας δεν είναι ζήτημα ελεύθερης βούλησης και επιλογής. Κάποια άτομα μάθαμε να καταπνίγουμε την οργή μας προκειμένου να επιβιώσουμε και τώρα δεν είναι εύκολο να την εντοπίσουμε, πόσο μάλλον να την εκφράσουμε. Κι αυτό είναι εντάξει! Όποιον μηχανισμό άμυνας αναπτύξαμε σαν παιδιά για να επιβιώσουμε, με τις πενιχρές επιλογές που είχαμε στη διάθεσή μας, μπράβο μας.
Να τονιστεί ότι η παρενόχληση στον δρόμο είναι ο κανόνας όχι η εξαίρεση! Το 70% των γυναικών στον Καναδά αναφέρει παρενόχληση στον δρόμο πριν καν κλείσουν τα 15! Το 86% των γυναικών στη Βρετανία ηλικίας 18-24 έχει υποστεί κάποιο είδος σεξουαλικής παρενόχλησης στον δρόμο. Στην Ελλάδα δεν έχουμε έρευνες για την παρενόχληση στον δρόμο, όμως το 36,5% των Ελληνίδων έχει βιώσει σωματική βία, σεξουαλική βία ή απειλές στην ενήλικη ζωή του.
Πηγή: https://mariacassano.substack.com/p/studies-show-that-predators-target
Βιβλιογραφία
-
-
- APPG for UN Women (2021). Prevalence and Reporting of Sexual Harassment in UK Public Spaces. YouGov survey commissioned by UN Women UK.
- Book, Angela & Costello, Kimberly & Camilleri, Joseph. (2013). Psychopathy and Victim Selection. Journal of Interpersonal Violence. 28. 2368-2383. 10.1177/0886260512475315.
- Brecklin, L. R., & Ullman, S. E. (2005). Self-defense or assertiveness training and women’s responses to sexual attacks. Journal of interpersonal violence, 20(6), 738–762. https://doi.org/10.1177/0886260504272894
- Cassano, (2025). Women’s Silence Is Killing Them — Literally. Medium.com
- Chemaly, Soraya. The power of women’s anger. https://www.youtube.com/watch?v=wMt0K-AbpCU
- Dittmann, Melissa. (2003). Anger across the gender divide. American Psychological Association. https://www.apa.org/monitor/mar03/angeracross
- EU gender-based violence survey – key results – 2024 edition. https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-statistical-reports/w/ks-01-24-013?utm_source=chatgpt.com
- Jessen, Sarah and Grossmann, Tobias. (2014). Unconscious discrimination of social cues from eye whites in infants. PNAS, DOI: 1073/pnas.1411333111
- Luscombe, Belinda. (2014). Babies Identify Emotions by Looking at the Whites of Our Eyes. Time.com
- Mertens, G., De Wolf, N., Bouwman, V., & Engelhard, I. M. (2022). The relationship between Intolerance of Uncertainty and conditioned fear acquisition: Evidence from a large sample. International journal of psychophysiology: official journal of the International Organization of Psychophysiology, 177, 67–75. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2022.04.011
- Perry, Todd. (2025). Forensics student reveals the two types of women predators target based on how they walk. Upworthy.com
- Street Harassment Isn’t a Compliment. https://canadianwomen.org/blog/street-harassment-isnt-a-compliment/?utm_source=chatgpt.com
-
